Egunon, Tuioko Mendiak!
Beroaz zer esango dizuegu, bada! Izugarria.
Gure ustez, normaltzat hartzera behartuta gauden anomalia bat ez dute ez faunak ez florak berehala bereganatzen, eta ondorioak askotarikoak eta aurreikusten zailak dira. Kasu askotan, ugalketa zaildu egiten du, ia ezinezko bihurtzeraino; beste batzuetan, berriz, harridura orokorrerako, badirudi espezie batzuen ugaritzea ere mesedetzen duela. “Mediterranizazioa” agerikoa da: hegoalderagoko fauna eta flora inguru hauetara iristen ari dira klima epelago baten bila, eta hemengo espezie batzuek, berriz, beren eztei-aurreko migrazioetan askoz iparralderago joatea planteatzen dutela dirudi. Nahaspila handi samarra da, eta tamalez, ez dakigu noiz edo nola lortuko duen berriro orekatzea.
Lanarekin oso ondo goaz, eta fauna-talde askori buruzko emaitza oso sendoak eta, zenbaitetan, benetan harrigarriak lortu ditugu. Azterketa-eremua nahiko txikia da: mendilerro apal eta bakartu bat, bi ibairen artean estutua eta perimetro osoan laborantza-lurrez inguratua. Hala ere, biodibertsitate-maila izugarri handia mantentzen du.
Aurreratu dezakegu emaitzak eta horiek bilduko dituen txostena oso osatuak izango direla. Adibide bat jartzearren, tamaina handi eta ertaineko ugaztunen artean, Arabako faunan dauden ia guztiak aipatu eta fotografiatu ditugu; agian otsoa eta uretako mustelidoak —igaraba eta bisoia— salbuetsita, nahiz eta biak ere azterketa-eremutik metro gutxira, beherago dagoen ibaian, egon badauden. Oreina, orkatza, basurdea, azeria, azkonarra, lepahoria, katajineta, ipurtatsa, erbinudea, gineta, basakatua, erbi europarra, untxia, katagorria eta muxarra aurkitu ditugu. Eta beherago joanda, mikrougaztunak ere oso ondo ordezkatuta daude: basasagua, hainbat lursagu-espezie eta satitsuak, besteak beste. Adibide bat besterik ez dela azpimarratu nahi dugu, baina benetan deigarria egiten zaigu naturak hain eremu txikian harrapakinen eta harraparien arteko oreka nahiko koherentea mantendu izana.
Babestutako, kalteberatzat jotako edo desagertzeko arriskuan dauden hegazti handiei dagokienez, mendilerroan dauden edota habia egiten duten guztiek egin dute 2026ko denboraldian ugaltzeko saiakera. Emaitzak, hori bai, oso bestelakoak izan dira.
Belatz handiek hiru txita aurrera ateratzea lortu dute. Sai zuriek ere ugaldu dute. Espezie oso sentikorra da, eta habiaren inguruan eragozpenak saihestu behar dira —urrutitik ikusezina da—; horregatik, datozen egunotan egiaztatu beharko dugu ugalketak arrakasta izan duen. Aurtengo kanpainako datu bitxi bat da bertako bikote ugaltzaileak udaberrian iritsi zenetik gaur arte ale gazte bati bertan egoten utzi diola. Bigarren urteko lumajea duen alea da, eta litekeena da aurreko urteetako kume bat izatea.
Arrano beltzei dagokienez, berriz, doluan gaude beste behin. Araban bikote gutxik izan dute hain gertakari tragiko ugari hain denbora laburrean. Bikoteko emea berria da —2024-2025eko neguan iritsi zen—, eta aurtengoa zuen lehen ugalketa-saiakera. Kumeak hegan egiteko adina ia lortu zuenean, hil egin zen, oraindik argitu gabeko arrazoiengatik. Rodentiziden metaketa dela uste dugu, hau da, karraskarien aurkako pozoien pilaketa. Gertatutakoaren berri izan bezain pronto, Aldundiari abisatu genion. Haiek operatibo bat antolatu zuten gure laguntzarekin, eta suhiltzaileek gorpua erreskatatu zuten zaintza-katea bermatzeko; nekropsiaren ondoren ikerketarik egin behar bada, behar bezala egin ahal izateko. Benetan penagarria izan da. Guretzat kolpe handia.
Adibideak asko dira, eta guztiak jasoko dira txostenean. Beste datu harrigarri bat ropalozeroena da, hau da, eguneko tximeletena. Ia 60 espezie behatu ditugu mendilerroan, horietako batzuk ale kopuru handitan. Gaur egun ikustea benetan zaila den zerbait da, intsektu-ordena gehienak gainbehera oso kezkagarrian baitaude. Gure ustez, azalpena laborantza-eremuen ia erabateko faltan dago —mendi-oinetan baino ez daude—, eta, horrenbestez, produktu fitosanitarioen erabilera oso txikian: herbizidak, ongarriak, intsektizidak eta abar. Dena dela, Tuioko Mendilerroa biodibertsitatearen uharte txiki gisa agertzen hasi zaigu. Lehendik ere sumatzen genuen zerbait zen, baina orain datuek berresten dute.
Aztertzeko zailak diren taldeak ere badaude, hala nola kiropteroak, zenbait intsektu-ordena, fauna mikroskopikoa edo mesofauna, narrastiak eta anfibioak. Hala ere, talde horiei guztiei buruz interesgarritzat jotzen ditugun aipamenak jasoko ditugu.
Agian, ikerketa hauek datozen urteetan luzatzeko aukera egongo balitz, jarraipen espezifikoak egin ahal izango genituzke. Horrek, zalantzarik gabe, mosaiko interesgarri hau osatuko luke, eta azterketa-eremuaren balio ekologikoa areagotuko luketen ustekabeko aipamen berriak ekarriko lituzke.
Nahi duzuenean elkartu, hitz egin eta aurrera begira zer egin pentsa dezakegu.
Besarkada bat.
Gabon, Tuioko Mendiak:
Orroka.
Gaueko entzute basatiko —eta arrastoen bilaketako— irteera urriaren 10era, larunbatera, atzeratzea proposatu nahi nizuen.
Irailaren 26ak nahiko oin txarrean harrapatzen nau. Iraila indartsu hasi da. Egun horretan ezingo dira Juan eta Vanessa egon… Eta, gainera, Gasteizen eta inguruetan kultur kontu pila dagoenez, jendea lepo dabil. Urriaren 10ean, aldiz, Azalan 18 bat laguneko talde bat egongo da, eta pozik batuko lirateke irteerara. Beraz, ez genuke askoz gehiago mugitu beharko 25 lagun inguruko talde eder bat osatzeko. Nik ez daukat indarrik gehiegi bultzatzeko, eta zabalkundeak bere lana eta kemena eskatzen ditu.
Bestalde, aurikularrekin eta mikroarekin probak egiten ibili naiz, eta iruditzen zait ez duela merezi halako teknologia muntatzeak. Taldeak berak sortzen dituen zarata guztiak gehiegi sartuko lirateke, eta horri emisioaren hondoko zarata zuria gehitu behar zaio, ezin baita erabat kendu. Uste dut askoz garbiagoa izan daitekeela, esaten genuen bezala, bi edo hiru entzute-gune prestatzea eta bertan bafle txiki batzuk aldez aurretik jartzea.
Hortik abiatuta, ibilbiderako egitura nahiko xume bat irudikatzen ibili naiz, abiapuntu gisa:
Deialdia 19:30ean izan liteke. Hasieran ongietorria egin, eta entzutean eta ibilbidean kokatzeko oinarrizko ideia batzuk eman. Gero ibiltzen hasiko ginateke, ahal den neurrian bidea isilik eginez. Ibilbidean bi edo hiru geldialdi egitea litzateke ideia. Geldialdi bakoitzean, lehenengo hamar bat minutuz isilik entzun: une horretan, toki horretan, benetan gertatzen ari denari bakarrik adi. Ondoren, aurretik bertan utzitako bafle txiki bat piztuko genuke, paisaia horrekin edo inguru horretan bizi diren espezieekin lotutako grabatutako soinuez osatutako 10-15 minutuko pista batekin.
Ez litzateke beharrezkoa soinu horiek zehazki toki horretan grabatuak izatea; nahikoa litzateke han bertan edo handik gertu entzun zitezkeen soinuak izatea. Soinu horien harira sartuko zinatekete zuek, alde dibulgatzaileago batekin: zer ari garen entzuten, zer animaliak egin dezakeen soinu hori, zer ari den gertatzen, zer arrasto ematen digun, eta abar. Asko gustatzen zait benetan entzuten ari garenaren eta entzun genezakeenaren artean desplazamendu moduko bat sortzea; entzute erreala nolabait zabaltzea.
Lehen aukera gisa, honelako zerbait bururatu zait:
- Lehen geldialdia, putzuaren inguruan edo Rajan: saguzarrak entzuten saiatzea, eta daukazuen detektagailua erabiltzea.
- Bigarren geldialdia, Pinu Batzarrean: inguru horretan dauden edo egon daitezkeen ugaztunen soinuekin lan egitea.
- Hirugarren geldialdia, agian Roturas aldean, toki irekiago batean: hegaztien soinuak, edo toki horretan zentzua duen beste soinu-familia bat.
Baina proposamen bat besterik ez da.
Agian bi geldialdirekin nahikoa da. Eta ziur zuek nik baino irizpide hobeak aurkituko dituzuela soinuak antolatzeko: habitaten arabera, animalia-familien arabera, toki bakoitzarekiko gertutasunaren arabera, une horretan bertan benetan entzun litezkeen soinuen eta paisaia zabalagoari dagozkionen artean…
Iraupenari dagokionez, dena 19:30etik 22:00etara irudikatzen dut, ilunabarretik gauera gertatzen den aldaketa bera ere esperientziaren parte izan dadin.
Proposamen hau ondo ikusten baduzue, hurrengoa urriaren 10a baino lehen egun bat bilatzea litzateke, bertan elkartu eta dena lur gainean antolatzeko: bi edo hiru geldialdi egingo ditugun erabaki, toki zehatzak aukeratu, bafleak nola eta non kokatu pentsatu, eta hamar bat minutuko pista horien edukia prestatzen hasi.
Niretzat, azpiko egitura oso sinplea da:
ibili – entzun – beste entzute bat agerrarazi – solastu – berriz ibili.
Besarkada bat.